Leki

Stwardnienie rozsiane (SM) to choroba ośrodkowego układu nerwowego, w wyniku której uszkodzeniu ulegają osłonki mielinowe nerwów. Choć nadal nie ma sposobu na całkowite wyleczenie stwardnienia rozsianego, wczesna diagnoza oraz odpowiednie leczenie mogą opóźnić rozwój choroby i zapewnić normalne funkcjonowanie pacjentów. Możliwości terapeutyczne różnią się w zależności od typu choroby oraz występujących objawów. W Polsce w latach 2009-2019 były dostępne kolejno 3 różne programy zdrowotne (lekowe, terapeutyczne) dotyczące stwardnienia rozsianego. Programy te są nazywane liniami terapii. Istnieją ściśle określone kryteria kwalifikacji pacjenta do programu lekowego. Jednoczesne spełnienie wszystkich kryteriów, a także brak przeciwwskazań do podania substancji czynnej, umożliwia włączenie pacjenta do odpowiedniego programu. Poniżej znajduje się lista kodów programów lekowych wraz z ich nazwą własną:

  • 03.0000.061.02 – „Program leczenia stwardnienia rozsianego” (program lekowy w ramach I linii terapii, zakończył się 2012 roku),
  • 03.0000.329.02 – „Program lekowy - leczenie stwardnienia rozsianego” (program rozpoczął się w 2012 roku),
  • 03.0000.346.02 – „Program lekowy - leczenie stwardnienia rozsianego po niepowodzeniu terapii lekami pierwszego rzutu lub szybko rozwijającej się ciężkiej postaci stwardnienia rozsianego (ICD-10 G-35)” (program rozpoczął się w 2013 roku).

Poniżej znajduje się lista kodów substancji czynnych stosowanych w odpowiednim programie lekowym wraz z ich nazwą własną:

  • 03.0001.061.02 – „Substancje czynne w programie terapeutycznym (PT) leczenia stwardnienia rozsianego”,
  • 03.0001.329.02 – „Leki w programie lekowym - leczenie stwardnienia rozsianego”,
  • 03.0001.346.02 – „Leki w programie lekowym - leczenie stwardnienia rozsianego po niepowodzeniu terapii lekami pierwszego rzutu lub szybko rozwijającej się ciężkiej postaci stwardnienia rozsianego (ICD-10 G-35)”.

Szczegóły dotyczące terapii lekowej, a także kryteriów kwalifikacji pacjenta do programu lekowego zawarte są w załączniku s.777 i s.857 do Dz. Urz. Min. Zdr. 2020.11.

http://www.dziennikmz.mz.gov.pl/DUM_MZ/2020/11/akt.pdf (plik 55.9 MB)

Od 2013 roku w Polsce dostępne są dwa programy lekowe dla osób, u których jednoznacznie zdiagnozowano SM. W ramach I linii terapii dostępne są leki rozpoczynające proces leczenia pacjenta. W przypadku braku odpowiedniej reakcji organizmu pacjenta na leki z I linii terapii lub szybko rozwijającej się ciężkiej postaci stwardnienia rozsianego stosowane są leki z II linii terapii. Leki stosowane w poszczególnych programach lekowych są następujące:

  • I linia terapii („Program lekowy - Leczenie stwardnienia rozsianego”):

    • Interferon beta,
    • Octan glatirameru,
    • Fumaran dimetylu,
    • Peginterferon beta-1a,
    • Teryflunomid,
    • Alemtuzumab (od 01.09.2020r przeniesiony do II linii).

  • II linia terapii („Program lekowy - Leczenie stwardnienia rozsianego po niepowodzeniu terapii lekami pierwszego rzutu lub szybko rozwijającej się ciężkiej postaci stwardnienia rozsianego lub pierwotnie postępującej postaci stwardnienia rozsianego”):

    • Fingolimod,
    • Natalizumab,
    • Okrelizumab,
    • Kladrybina.

Placówki

Za placówki świadczące terapie lekowe uznano podmioty lecznicze, które sprawozdały kod zakresu odpowiadający terapiom lekowym, a raportowana kwota została rozliczona przez NFZ. Na poniższej mapie zaprezentowano rozmieszczenie placówek świadczących leczenie w ramach I i II linii terapii w latach 2014, 2017 oraz 2019.

Rozmieszczenie placówek

W 2014 roku w Polsce istniało 115 ośrodków realizujących program I linii terapii, w 2017 roku liczba ośrodków wynosiła 121, natomiast w 2019 roku liczba ośrodków zwiększyła się do 127.
W 2014 roku leczenie w ramach II linii terapii można było realizować w 33 ośrodkach, w 2017 roku liczba ośrodków wynosiła 41, z kolei w 2019 roku liczba ośrodków zwiększyła się do 55. Placówki, które realizują leczenie w ramach II linii terapii, świadczą również leczenie w ramach I linii. Tylko kompleksowe szpitale mogą świadczyć leczenie w ramach II linii terapii. Z tego powodu liczba placówek świadczących leczenie w ramach II linii terapii jest mniejsza niż placówek świadczących leczenie w ramach I linii terapii.


Liczba placówek w województwach

W 2019 roku najwięcej placówek świadczących leczenie w ramach I i II linii terapii znajdowało się w województwie mazowieckim. Drugim województwem pod względem liczby placówek świadczących I linii terapii było śląskie. Natomiast drugim województwem pod względem liczby placówek świadczących II linię terapii było dolnośląskie.


Odległość do najbliższej placówki

Na poniższych mapach zaprezentowano rozmieszczenie placówek świadczących leczenie w ramach I lub II linii terapii. Orientacyjne odległości poszczególnych gmin do najbliższej placówki świadczącej I lub II linię terapii zostały przedstawione za pomocą odcieni koloru niebieskiego. Przykładowo ciemne zabarwienie danego obszaru oznacza, że dostępność do programu lekowego jest utrudniona ze względu na znaczną odległość do najbliższego ośrodka.

I linia